دفتر دوم برگزیده یادداشت‌های وبلاگی - «من وبلاگ‌نویس‌ام»

 دفتر دوم برگزیده یادداشت‌های وبلاگی را درست یک سال پیش آماده کرده بودم اما اوضاع نابه‌سامان بازار نشر و از جمله کاغذ، مانع اقدام و پیگیری شد. اوضاع البته که بهتر نشده و آینده نیز در کشور ما معمولا تیره‌تر از بسیاری از تصورات (حتی بدبینانه‌ی) اولیه فرا می‌رسد!

در این فاصله من دفتر دوم را کامل‌تر کردم و تا مرز پاییز امسال (1405) رساندم. دفتر نخست (که از این‌جا هنوز قابل تهیه است) 44 هزار کلمه بود که با قید سانسور حدود 40 هزار کلمه دست خواننده رسید.  دفتر دوم بیش از 130 هزار کلمه است؛ سه برابر بیشتر. به‌گمانم این دفتر دو مزیت عمده نسبت به دفتر نخست دارد؛ فصل‌بندی شده است و به اعتبار تجربه و دایره وسیع سوژه و کلمات، سنگین‎تر و بادا که خواندنی‌تر. برخی یادداشت‌ها کامل و برخی برای انتقال بهتر معنا، اصلاح شده‌اند.

دوست دیرین و دورم، جناب رضا شکراللهی (نویسنده وبلاگ فاخر «خوابگرد») منت نهاده و ابتدای دفتر را به یادداشتی زینت دادند.

خیلی دوست داشتم این دفتر نیز در هیبت کتاب در کتابخانه‌ها جا می‌گرفت؛ شاید که فردای روز آزادی و صلح چنین باشد.

فایل پی.دی.اف را از این‌جا (رایگان) دریافت کنید (از کانال تلگرامی نیز، و هم اینجا).

مایه سپاس بسیار من خواهد بود اگر تا جایی که صلاح می‌دانید و میسر، بازنشرش کنید.

مشتاق نقد و نظرم در آدرس ایمیلی که در پیش‌گفتار نویسنده (صفحه 17) آمده  یا از هر راهی که هست و سراغ دارید.

با احترام

محمد معینی

ششم آبان 1405

 

به روز رسانی:

«دفتر دوم از رازهای سربه‌مهر محمد معینی» - در وبلاگ خوابگرد

نه فقط من که احتمالاً هر بلاگر قدیمی دیگری این روزها هربار کلمه‌ی «بلاگر» را می‌شنود، دچار اعوجاج ذهنی می‌شود؛ بس که تعریف بلاگر از زمان به دنیا آمدنش تا امروز دگرگون شده است. شتاب این دگرگونی به‌اندازه‌ای است که حتا به همین زودی نیاز است توضیح بدهی وبلاگ و بلاگر وقتی پدید آمد، چه شکلی بود و تعریفش چه بود. و توضیحش به همان سختی است که بخواهی تلفن‌های قدیمی با شماره‌گیرهای چرخشی را برای نسل‌های جوان شرح بدهی؛ به همین ماسیدگی تاریخی!

تلفن‌های قدیمی فقط وسیله‌ی ارتباطی نبودند؛ کانون و جلوه‌گاه هزار رویداد شخصی و اجتماعی بودند. از یک متولد دهه‌ی چهل یا پنجاه یا حتا اوائل دهه‌ی شصت بخواهید از آن تلفن‌های چرخشی بگوید تا درک کنید که این اجداد موبایل‌های امروز خودشان تا چه اندازه‌ی حیرت‌آوری به‌عنوان یک ابژه در گوشه‌گوشه‌ی تاریخ زندگی آدم‌ها حک شده‌اند. وبلاگستان و بلاگرهایشان چنین حکایتی در برابر تعریف امروزی بلاگر دارند.

پیشتر جایی گفته‌ام که تاریخچه‌ی وبلاگستان تلاش برای ساختن بود و کوشش برای از دست ندادن؛ تاریخ مبارزه با فراموشی. برای آن‌که دنیای ذهن و بیرون‌مان را مکتوب کنیم تا بدانیم بر چه ایستاده‌ایم و چرا. تا خود را بشناسیم و درستی‌ها و خطاهایمان را. حتا روزمرگی‌نویسی‌های وبلاگی هم اغلب از سرِ مقاومت در برابر سکون بود؛ بخشی در برابر سکون خودمان و دوستان‌مان، و بیشتر در برابر سکون تزریقیِ فرمانفرمایان روز.

وبلاگ فقط دفتر خاطرات روزانه‌ی نسل ما نبود، دفتر فکر کردن ما بود و نوشتن آن‌ها تا ببینیم از کجا به کجا رسیده‌ایم و می‌توانیم رسید؛ جهانی پرارجاع که ما را از سیرِ باری‌به‌هرجهت دور نگه می‌داشت؛ جهانی که نقطه‌ی اصلی ما در مواجهه‌ی جدی با خود و دنیای پیرامون بود، به‌دور از واکنش‌های آنی و تخلیه‌های هیجانی.

همه‌ی این‌ها مبارزه‌ی ما بود علیه فراموشی؛ مبارزه‌ای که با پدید آمدن شبکه‌های اجتماعی هر روز بیشتر از دیروز سخت‌تر شد.

وبلاگ در آن دوران دعوت به ضیافت پرشکوه خواندن و نوشتن و تأمل کردن در باغ‌های خلوت با خویشتن بود. و در این میان، وبلاگ «راز سربه‌مهر» محمد معینی از آن‌ها بود که افزون بر دعوت مخاطب به این ضیافت شخصی، آینه‌ای از رویدادهای اجتماعی، سیاسی و فرهنگی را هم پیش رو می‌گذاشت.

گزیده‌ای از آن یادداشت‌ها که معینی در کتاب «من وبلاگ‌نویسم» گرد هم آورده، فقط روایت یک روند ذهنی یا شخصی نیست، ثبت روندی تاریخی است از بی‌شمار رویداد که برخی از آن‌ها در گذر پرشتاب حوادث اجتماعی و سیاسی و فرهنگی ایران در یکی دو دهه‌ی اخیر از یاد رفته‌اند؛ نه فقط خودشان که حال‌وهوای پیرامون‌شان نیز.

این کتاب همان تلفن قدیمی با شماره‌گیر چرخشی است که حالا پیش روی ما گذاشته‌اند تا گوشی‌های هوشمند (هوش‌بند؟)مان را برای ساعتی کنار بگذاریم و خاطرات و روایات حبس‌شده‌ی درون آن را یکی‌یکی بشنویم (بخوانیم). ■

آن‌چه خواندید، مقدمه‌ای است که پاییز ۱۴۰۴ برای کتاب محمد معینی نوشته بودم و حالا او از انتشار اینترنتی‌اش خبر داده است.

دفتر نخست این کتاب که هنوز از این‌جا قابل تهیه است، با سانسور حدود چهار هزار کلمه منتشر شده بود. این یکی اما با حجم سه برابر بیشتر و آنلاین و رایگان منتشر شده است.

معینی خودش نوشته است: «خیلی دوست داشتم این دفتر نیز در هیبت کتاب در کتابخانه‌ها جا می‌گرفت؛ شاید که فردای روز آزادی و صلح چنین باشد. مایه‌ی سپاس بسیار من خواهد بود اگر تا جایی که صلاح و میسر می‌دانید، بازنشرش کنید. مشتاق نقد و نظرم در آدرس ایمیلی که در پیش‌گفتار نویسنده آمده یا از هر راهی که هست و سراغ دارید.»

**

 اشاره: آن‌چه در ادامه می‌خوانید یادداشتی است که به عنوان مقدمه در ابتدای «من وبلاگ‌نویس‌ام» نوشته‌ام. 

🔹 پیش‌گفتار نویسنده 

 

حالا تقریبا ربع قرن از تولد آن‌چه «وبلاگ فارسی»، یا به تعبیر کسانی: «بلاگستان فارسی» خوانده شد، می‌گذرد؛ اینترنت به یاری کلمات آمده و قرار بود تعداد خیلی بیشتری از کسانی که نوشتن بلدند یا شوق خلاقیت به مدد کلمات دارند، نوشته‌های خود را در معرض دید و داوری تعداد خیلی بیشتری قرار دهند که تا پیش از آن برای چنین کاری یا باید کتاب می‌نوشتند یا راهی به صفحات روزنامه‌ها و مجلات پیدا می‌کردند که کاری دشوار بود.

این حرکت بی‌سابقه در تولید محتوا هم‌چنان در قالب‌های مختلف ادامه دارد اما این واقعیتی انکار ناشدنی‌ است که بسیاری از محتواهای تولید شده، از جمله به دلیل حجم انبوه محتواهای تولید شده دیگر، فارغ از این‌که در دوره عرضه و خوانش چه اثری از خود بر جای گذاشته‌اند، از «یاد» می‌روند و «گم» می‌شوند و امکان رجوع به آن‌ها، برای مرور تاریخ یا برای درک گذشته در جهت تعبیر حال، ممکن است به هر دلیلی میسر نباشد.

صاحب این قلم به قدر وسع خود خواسته که این کاستی را در مورد کلماتی که خود عرضه کرده، رفع کند و گرد فراموشی بزداید تا که چه در نظر آید.

این بار برای بار سوم؛ بعد از «درخت‌ها رفته بودند» و «از اقیانوسی دور»؛ دو کتابی که از دل وبلاگم برخاسته بودند و البته محتواهایی در جهت‌های مختلف داشتند و زمستان 1402 روانه بازار کتاب شدند، مجموعه دیگری فراهم شده به خصوص با اتکا به تجربه انتشار دفتر نخست یادداشت‌های وبلاگی‌ام (در وبلاگ «راز سر به مُهر»). 

دفتر دوم برگزیده یادداشت‌هاست از جایی که دفتر نخست («درخت‌ها رفته بودند») تمام شد (یعنی از ابتدای سال 92) که موضوعی و سپس به ترتیب تاریخ مرتب شده‌اند. انتشار این دفتر به دلایلی چند به تاخیر افتاد و این البته منجر به این شد که یادداشت‌های جدیدتر به آن متن تدارک‌دیده‌‌شده‌ی نخستین اضافه شوند.

محتوای دفتر دوم به اعتبار دایره وسیع‌تر سوژه‌ها و ارجاعات‌ متنوع‌تر، تصحیح یا تکمیل آن‌چه در وبلاگ آمده بود، و احتمالاً: بیشتر یاد گرفتن برای بهتر نوشتن، پختگی بیشتری دارد. سعی کرده‌ام همچنان یادداشت‌هایی برگزیده شوند که حتی‌المقدور از اقتضائات صلب زمان  نوشته‌شدن‌شان رهاتر باشند.

انتشار «درخت‌ها رفته بودند» تجربه دلپذیری بود که نقد و نظر مخاطبان بزرگواری آن تجربه را غنا بخشید و لازم می‌دانم از این بابت از همگی قدردانی کنم.

 ✍🏻 محمد معینی 

دلِ نازکِ او مایلِ افسانهٔ کیست

 ... تا در آغوشِ که می‌خسبد و هم‌خانهٔ کیست؟

+

.

در پاییز بندر انزلی

 

این همون پروانه عکس بالایی ست که از آب گرفتم و در باد و نور، بالهایش خشک شد و توانست بپرد

**

حرف و سیب

 

من مدام با تو «حرف» می‌زنم و این غیر از «یاد» است.

من با تو حرف می‌زنم و تو ساکت و فقط شنونده، انگار جایی توی کله‌ام یا گوشه‌ای توی سینه‌ام، فقط نگاه می‌کنی. 

با تو از همه چیز حرف می‌زنم؛ از ماه و ابر، از جاده و کوه، از دوچرخه و باد، از باران و سیب و باز سیب، حتی از جنگ و از اندوه بی‌تسلای مرگ زنان و مردان و کودکان. می‌پرسم: چرا مُردن و کشتن و به کشتن‌دادن این همه آسان شد؟ کدام پل در کجای جهان فروریخته که آدم‌ها راه به فهم هم ندارند؟ تو می‌دانی؟

من درگیرم با تو در خودم؛ به‌هم‌پیچیده‌ام.

... چرا سیب‌خوردنی عکس گرفتی اصلا؟

.

.

باران و آغوش

 «زیر باران بغلش کرده بودم ...» انگار همه خورشید توی چشم‌هایش بود و قد آسمان کوتاه شده بود و همه قندهای عالم توی دل‌اش آب می‌شد وقتی این را می‌گفت، با تبسمی که عطر یاس می‌داد و با غروری که می‌گفت: باران هیچ  سرد نبود و اگر بود هم خوش بود.

 ... و هیچ نگفت که «دوست» و همه آن «باران و آغوش» در خواب بود ...

.

.

کلمات

 

 کلمات ِ دیگریْ آفتاب ِ جان بود
دریغ شد
سایه افسوس قد کشید
غروب شد
جان فرسود

معمولی ِ سمج ِ دوست‌داشتنی ما!

 

🔹 اول) شهریور سال ۷۸ (درست ۲۷ سال قبل) با دوستان در تدارک یک دورهمی بودیم؛ دورهمی دانش‌آموختگان ریاضی-فیزیک سال ۷۲ دبیرستان امیرکبیر زنجان؛ به بهانه ششمین سال اخذ دیپلم!
از قضا چند روز پیش از این دورهمی آقای خاتمی، رئیس‌جمهوری شریف ِ وقت، به زنجان آمده و قرار بود در سالن دارالقرآن با «نخبگان» دیدار کند و برای‌شان سخنرانی. من به عنوان خبرنگار قرار بود در جلسه باشم. در مسیر حرکت به داخل سالن، تصادفا با جناب دکتر یوسف ثبوتی عزیز  هم‌گام شده بودم. به نظرم رسیده بود بهانه هم‌کلامی را هم فراهم کنم. حواسم به عنوان برنامه‌ریز متوجه آن دورهمی هم‌کلاسی‌ها هم بود. به دکتر ثبوتی ِ عزیز ماجرا را توضیح دادم و راساً(!) تصمیم گرفتم از ایشان برای حضور و سخنرانی دعوت کنم. ماجرا را توضیح دادم و درخواستم را مطرح کردم. استاد با فروتنی و صبوری گوش کردند و پرسیدند: «چرا من؟»! جا خوردم. همان موقع هم آوازه همت ِ بلند و بنیه استوار علمی ایشان به عنوان یک زنجانی ِ درس‌خوانده و باسواد عالم‌گیر بود. گفتند: «نه، من کار خاصی نکرده‌ام. معمولی‌ام. هر کس دیگری به قدر من تلاش کرده بود می‌توانست این کارها را به سرانجام برساند.» 
بماند که جناب ثبوتی همان شب در حضور رئیس‌جمهوری وقت خطابه درخشانی خواند (یادم هست متن کاملش را در پیام زنجان چاپ کردیم)؛ کوتاه ولی عمیق و جان‌فزا که نشان می‌داد زاویه دید ایشان محصور فیزیک و ستارگانش نیست.


🔹دوم) دیشب (اول شهریور) بعد از اکران اختصاصی مستند «لوسیفر» (درباره زندگی خود استاد) وقتی ایشان پشت تریبون رفتند، دوباره در کلام‌شان همان حرف ۲۷ سال پیش بود؛ «من معمولی‌ ِ سِمج‌ام.»
گفتند: کسی نیستم که با یک نهی و نکن، کوتاه بیایم.

به حسین آقای نجاری (کارگردان فیلم) گفتم: چقدر نگران بودم فیلم شما حرف‌های تکراری را تکرار کرده باشد ولی نوع زاویه دید شما به استاد و زندگی‌شان همان بود که خودشان بسیار بر آن تاکید دارند: معمولی بودن در عین پرتلاش بودن. چقدر آن صحنه‌های توضیح درباره یادگاری‌های توی اتاق‌شان حالم را خوب کرده بود. 
و چقدر آن صحنه و کادر در فیلم که دکتر ثبوتی و همسر محترم و گران‌مایه‌شان را از پنجره آن خانه نشان می‌داد که لیوان چایی به دست، به بیرون نگاه می‌کنند، دوست‌داشتنی بود. 

من با شکوه همت و تلاش و صبوری دکتر ثبوتی ِ عزیز در کتاب «علوم پایه زنجان / داستان بنیان گذاری مرکز تحصیلات تکمیلی» خانم ماندانا فرهادیان عزیز پیش‌تر و بیش‌تر از همیشه آشنا شده بودم. خانم فرهادیان از بابت تدوین این کتاب حق بزرگی بر گردن زنجان و زنجانی‌ها دارند و چه خوب که همه این کتاب را بخوانند؛ با شوق.

گفتم: حسین آقا! امروز خیلی دلم پر بود و چشم‌هایم مدام اشکی می‌شد از حرف و تصاویر فیلم‌تان، خدا خیرتان بدهد؛ چراغی برافروختید.

به نظرم رسیده بود در ایران ِ سختی‌برده‌ی این روزها و انگار همه روزهای ما، چیزی به اندازه معمولی ولی پرتلاش بودن راه رهایی نیست؛ همانی که دکتر ثبوتی در شب ۹۴ سالگی‌شان آن را رایگان و دودستی به مخاطب تقدیم می‌کند؛ آدرس سرراست‌اش را می‌دهد.

معمولی بودن و نفی تفاخر و سمج بودن گوهر گم‌شده است. دکتر ثبوتی البته در «لوسیفر» مرزهای این سماجت را بازگفته؛ این‌که خلاقیت و تلاش و آزادی تو سد راه کسی نباشد، حراست و نگهبانی مدام شهروندان راه‌بند است، سد راه رشد آدمی است.


🔹سوم) آخر مراسم اکران فیلم و بریدن کیک تولد استاد، خیلی منتظر شدم تا اطراف استاد ثبوتی عزیز خالی و خلوت شود. بعد در خلوتی دل‌انگیز جلو رفتم و گفتم: اجازه می‌دهید بغل‌تان کنم؟ خندیدند و من بغل‌شان کردم، پیشانی‌شان را بوسیدم؛ پیشانی آن معمولی ِ سمج ِ دوست‌داشتنی را ... انگار ضریح معبدی باشکوه را بوسیده بودم ... 

بمانی برای ما ای بزرگ ِ فروتن.



➕ این متن در «پیام‌زنجان نیوز»
➕ در اینستاگرام 

عین ریشه‌های بلوط

 

 ... سر آخر از شدت ناراحتی گفت: «من هر روز آرزوی مرگ می‌کنم» و زن زود، انگار که جواب را آماده کرده باشد، گفت: «خیلیا این کارو می‌کنن»!
اسماعیل جا خورد. انتظار داشت زن یا در نهایت بی‌رحمی‌ سکوت کند یا شاید مهربان شود، به چشم‌هایش چشم بدوزد، شاید حتی نم اشکی توی چشم‌هایش بیاید که یعنی «با مرگ شوخی نکن» اما او گفته بود: «خیلیا این کارو می‌کنن»!
لیلا ندانسته بود که باید مرگ‌خواهی مرد را جدی بگیرد. اسماعیل خیلی بچه بود، ده ساله شاید، که از سر ناراحتی و شدت غرور و تنهایی‌اش رفته بود پشت‌بام که خودش را بیندازد پایین و خودش را بکشد! آن روز بارانی سرد همیشه مثل یک گره بود در خیالش، عین طوق به گردن‌اش.
جرئت و صداقت اسماعیل برای نابودی خودش، انگار ذاتی بود یا ذاتی شده بود و تلخ‌ترین قصه‌ای که او همه این سال‌ها با خود بالا و پایین‌اش می‌کرد.
اسماعیل صدای تَرَک را شنید، ترکی که عین ریشه‌های بلوط ایرانی مدام جلو رفت؛ وسیع و محکم شد، از همان روز، و دیگر مهم نبود اسماعیل یا لیلا آن ترک‌ها را می‌بینند یا نه.

راز آن چرخش مچ دست

 

 اولین بار، ۲۳ یا ۲۴ سال قبل این عکس را، یا عکسی از این سنگ‌نگاره تخت جمشید از همین زاویه را، در صفحات سررسیدی دیده بودم. عکس را از سررسید کندم و قاب‌شده به دیوار زدم از بس که خوشم آمده بود!

من با هیچ عکس دیگری چنین نکرده‌ام! 

در این عکس چیزی مرا مسحور کرده بود؛ آنْ شاید زوایه‌ای چرخش مچ دست سمت راست بود که انگار آرام و رازگونه و حمایت‌خواهانه دست را به آن دست دیگر رسانده بود و دست دیگر، بی‌مضایقه و با همگی انگشتانْ آن را در برگرفته بود؛ این تعبیر و دید من بود.
هیچ جزئیات دیگری انگار به چشمم نیامده بود.

۲۵۰۰ سال از خلق این هنر و از خیال آن‌که طرح این مهربانی و امید را روی این سنگ ریخت و تراشید می‌گذرد. دست‌هایی که تراشیدند و ساختند‌ش، هزاران بار خاک شده‌اند لابد. روح رازگوی‌شان در آرامش ابدی باد.

امروز دیدم عزیزی از ويرجينيا وولف (در «خانم دالووی»)  نقل کرده که «نگفته بود دوستش دارد اما دستش را گرفته بود. فکر کرد خوشبختی همین است» و این عکس را گذاشته بود. 

چقدر غریب دلم روشن شده و لمس این سنگواره را خواسته بود، خیره شدن به آن را، ذره‌ای از غبار آن که طرحش را ریخت و جرعه‌ای از شور و شعور ويرجينيا وولف را در این تن و جان هدررفته.

چهارپاره ۱۶۱ – درباره تاریخ تورم چه می‌دانید؟!

 

اول) آیا می‌دانید در طول ۴۷ سال اخیر بعد از انقلاب، تورم فقط چهار بار تک‌رقمی بوده است؟ بار اول در سال ۶۴ (کمترین بعد از انقلاب تا کنون؛ ۶/۹ درصد - طبق گزارش بانک مرکزی) و بار دوم در سال ۶۹ (سال بعد از درگذشت آیت‌الله خمینی؛ ۹ درصد) و آیا می‌دانید طی ۴۷ سال اخیر میانگین (حسابی ساده) تورم مصرف‌کننده در ایران، حدود ۲۲ درصد در سال بوده است؟ 

دوم) آیا می‌دانید معنای متوسط تورم ۲۲  ساله در ۴۷  سال یعنی چه؟ یعنی طی ۴۷ سال، قیمت‌ها تقریباً ۱۱٬۵۰۰ برابر شده است. به زبان خیلی ساده: برای خرید چیزی که در سال ۱۳۵۷ حدود ۱۰۰ تومان قیمت داشته، امروز باید حدود ۱٫۱۵ میلیون تومان بپردازید.

سوم) آیا می‌دانید از چهار بار تورم تک‌رقمی بعد از انقلاب اسلامی، دو بار آن مربوط به دوره ریاست‌جمهوری حسن روحانی و در سال‌های ۹۵ و ۹۶ بوده است؟ همان دوسالی که برجام کار کرد؛ به ترتیب ۹ و ۹/۶ درصد.
اردیبهشت ۹۷ ترامپ آمریکا را از برجام خارج کرد، مصیبت کرونا هم از اسفند ۹۸ اضافه شد، برجام احیا نشد، ترامپ دوباره بازگشت، جنگ شروع شد و میانگین تورم بر اساس داده‌های رسمی ایران (بانک مرکزی) در این فاصله زمانی حدود ۴۳–۴۴ بوده است!

چهارم) آیا می‌دانید معنای ساده و روشن این‌که متوسط تورم سالانه حدود ۴۳ تا ۴۴ درصد باشد و این وضعیت ۹ سال پشت سر هم ادامه پیدا کند، چیست؟! این یعنی قیمت‌ها در این بازه زمانی، تقریباً ۲۵ تا ۲۷ برابر شده است. به زبان خیلی ساده: چیزی که ۹ سال قبل ۱۰۰ هزار تومان قیمت داشت، امروز حدود ۲٫۵ تا ۲٫۷ میلیون تومان می‌ارزد!

معنای نگفتن «همه» واقعیت

رجانیوز به نقل از مصطفی طاهری (نماینده زنجان در مجلس و عضو کمیسیون صنایع و معادن مجلس) نوشته که «گرانی‌های امروز هیچ ربطی به جنگ و محاصره ندارد و اگر جنگ هم نمی‌شد به دلیل سیاست‌های ارزی دولت پزشکیان در دی ماه پارسال، دقیقا همین گرانی‌های امروز را شاهد بودیم ... قبل از جنگ به دولت پزشکیان گفتیم، اگر ارز ترجیحی را حذف کنید قیمت تمام کالاها چند برابر خواهد شد، گوش نکردند، حذف کردند، حالا می‌گویند عامل گرانی‌ها جنگ است!» [البته به نظر می‌رسد رجانیوز در نقل جملاتْ قدری تردستی کرده، برخی کلمات را قدری چرخانده تا به دلخواه به بخش‌هایی مطلوب خودش وزن بیشتری بدهد.] 

🔹 تبصره اول: نفی نقش جنگ در گرانی‌های کمرشکن ماه‌های اخیر در حالی‌که گزارش‌های اولیه حاکی از خسارت‌ نزدیک به ۳۰۰ میلیارد دلاری به کشور بوده، نفی واضحات و «خورشید» است! چنین خسارتی در کنار تامین نیازمندی‌های جنگ همزمان با محاصره دریایی و کاهش درآمدهای دولت، فشار عریانی به ذخایر ملی و بودجه کشور وارد می‌کند. این البته به آن معنی نیست که برنامه‌های اقتصادی دولت درست و در تورم کنونی بدون اثر بوده است. از بعد از خروج آمریکا از برجام (در سال ۱۳۹۷) تا پیش از رئیس‌جمهوری شدن مسعود پزشکیان (۱۴۰۳) بر اساس داده‌های رسمی، متوسط تورم سالانه ایران حدود ۳۶٫۸ درصد (مرکز آمار ایران) یا حدود ۴۳٫۱ درصد (بانک مرکزی) بوده است؛ این ارقام بسیار وحشتناک، بی‌سابقه در تاریخ معاصر ایران و یکی از بالاترین نرخ‌ها در دنیاست.

🔹 تبصره دوم: امثال جناب طاهری باید بپذیرند که اوضاع وخیم اقتصادی امروز از جمله محصول بلافصل ترجیح «آرمان‌های ایدئولوژیک و شوق «نجات» منطقه (منجر به مخاصمه با قدرت‌های اقتصادی بدون ارزیابی درست از توانایی خود و دشمن)» به «آرامش و آسایش مردم» بوده است؛ در طول دهه‌ها و نه از سال ۱۴۰۳ و  آغاز اجرای سیاست‌های ارزی دولت چهاردهم! همین سلطه مسائل اعتقادی و عدول از تامین نیازهای آزموده‌شده‌ی سلامت و کارآمدی نظام اداری با اختصاص انواع سهمیه‌های ویرانگر استخدام و دانشگاه، منجر به ترجیح وفاداران به کاربلدهای پاکدست و در نتیجه سقوط سطح کارآمدی نهادهای رسمی نیز بوده که اثر خود را به‌خصوص در حوزه اقتصاد که بی‌تعارف‌ترین نهاد حکومتی است، به روشنی بروز داده است. اگر دلیل نگرانی بابت گرانی‌های هولناک اخیر، توجه به روزگار سخت «مردم»‌ و غمخواری است (و نه لگد زدن به دولتی که رئیس‌اش در انتخابات دو سال قبلْ مطلوب آقای طاهری نبوده، یا دور کردن مقصران اصلی در بروز اوضاع وخیم اقتصادی از تیررس افکار عمومی)، نپرداختن به پیش‌زمینه‌های سیاسی-اعتقادی طرح‌های اقتصادی قوه مجریه، صادقانه نیست.

🔹 تبصره سوم: صادق باشیم. نگفتن «همه» واقعیت، خیلی وقت‌ها عین دروغگویی است.

نویسنده و تصویرگر: محمدامین

 

 پارسال پسرمون (۹ ساله) یه داستان نوشت و نقاشی‌ش کرد به اسم «میمون بازیگوش»،

بعد از کلی داستان ناتمام، چند روز پیش داستان دوم‌اش رو با نقاشی‌هاش کامل کرد؛ این بار: «لئو و فتح کوه آلپ» (داستان پسری ماجراجوست که سال‌ها قبل زندگی می‌کرده و می‌خواد کوهنوردی و قله‌ای رو فتح کنه ولی وقتی به قله میرسه متوجه میشه پرچمی رو که باید در بالاترین نقطه کوه نصب کنه، نیاورده!)
هر دو رو شبیه کتاب براش آماده و کپی کردیم؛ تایپ (کتاب اول تایپی)، خط داستان و همه نقاشی‌ها کار خودشه :-)

پوستر بازاریابی‌ (تصویر مقابل) رو هم خودش طراحی کرده:-)) ... «قیمت قدیم» 😄

چهارپاره ۱۶۱ - دانستنی‌های بعد از انقلاب مشروطه

 .



اول) امضای فرمان مشروطه، ۱۲۰ ساله شد. مظفرالدین شاه بعد از امضای فرمان در میانه تابستان سال ۱۲۸۵، پنج ماه زنده بود. ۶ شاه و رهبر بعدی (تا ۹ اسفند پارسال) به‌طور متوسط هر کدام ۲۰ سال بر ایران حکومت کردند؛ کمترین: محمدعلی شاه (۲/۵ سال)، بیشترین: محمدرضا شاه (۳۷/۴ سال). ۳ تن با فشار داخلی کنار رفتند (قیام مردم (علیه محمدعلی شاه و محمدرضا شاه) یا تغییر سلسله در مجلس شورای ملی (علیه احمدشاه)) و ۲ تن با فشار خارجی (یکی تبعید، دیگری قتل). تنها یکی با مرگ طبیعی قدرت را فرو گذاشت.


دوم) در بین حاکمان بعد از مشروطه ایران، احمدشاه قاجار از همه کوتاه‌تر عمر کرد (حدود ۳۲ سال) و آیت‌الله سید روح‌الله خمینی و آیت‌الله سید علی خامنه‌ای طولانی‌ترین عمر (حدود ۸۶ سال) را داشتند.


سوم) هر چهار شاه بعد از مظفرالدین شاه پس از عزل از قدرت، در تبعید و خارج از کشور از دنیا رفتند؛ محمدعلی شاه نزدیک ۱۶ سال بعد از عزل زنده ماند و در ایتالیا فوت کرد، احمدشاه حدود ۴ سال بعد از عزل زنده ماند و در فرانسه درگذشت، رضا شاه نزدیک ۳ سال بعد از کنار گذاشته شدن از صدر قدرت زنده ماند و در ژوهانسبورگ آفریقای جنوبی از دنیا رفت و نهایتا محمدرضا شاه فقط ۱/۵ سال زنده بود و مانند پدر در آفریقا (قاهره مصر) فوت کرد. پیکر احمدشاه در کنار پدرش (محمدعلی شاه) و پدربزرگش (مظفرالدین شاه) در حرم امام حسین‌ع در کربلا مدفون است. جنازه رضا شاه اردیبهشت ۱۳۲۹ (۶ سال پس از فوت) به ایران منتقل و در آرامگاه ویژه‌ای کنار حرم شاه عبدالعظیم حسنی در شهرری (جنوب تهران) دفن شد، این آرامگاه بعد از انقلاب تخریب شد ولی اثری از جنازه پیدا نشد. سال ۱۳۹۷ هنگام گودبرداری محل سابق آرامگاه، جسدی مومیایی‌شده (احتمالاً متعلق به او) پیدا و دوباره در همان محدوده دفن شد. وضعیت دقیق فعلی پیکر نامشخص است اما محل تاریخی آن شهرری است. محمدرضا شاه در مسجدی در قاهره دفن است.


چهارم) در نسبت «طول مدت حکمرانی/کل عمر» دوباره محمدرضا شاه رکوردار است. 
او بیش از ۳۷ سال سلطنت کرد و در ۶۱ سالگی درگذشت؛ بنابراین بیش از ۶۰ درصد عمرش را بر تخت بود. احمدشاه رتبه دوم را دارد (حدود نیمی از عمر کوتاهش را شاه بود)، چون خیلی جوان به سلطنت رسید و زود درگذشت. رهبران پس از انقلاب اسلامی با وجود مدت طولانی حکومت، به‌خاطر عمر طولانی‌تر، نسبت کمتری دارند.

چه تبریکی؟ چه کشکی؟!

 .
خیلی سخت است «تبریک» روز خبرنگار وقتی رسانه‌های آزاد و مستقل یا وجود ندارند یا در میدان‌های وسیع مین رهایند، وقتی خروجی کار بسیاری از رسانه‌ها تنظیم خبر سخنان گهربار مقامات و گزارش‌های بدون امکان راستی‌آزمایی یا تزیین ادعاهای حکومت است، یا حتی وقتی مدعیان پفیوز ِ کار مستقل خبرنگاری پشت میزها و گوشی‌های هوشمند باج‌نیوزها، رسانه‌شان را پر از «شنیده شد» و «گفته می‌شود» و طرح مستقیم و غیرمستقیم اتهام‌های بی‌مبنا به افراد حقیقی و حقوقی‌ می‌کنند ولی یا عُرضه پیدا و رو کردن سند ندارند و اگر سندی دارند اسباب باج است، یا کلا سواد ندارند که بفهمند اشکال کجاست و کجا را باید بگردند، عقده‌های شخصی دارند و خبرنگاری برای‌شان تیغ در دست زنگی‌ است، تنبل‌اند و تحقیق نمی‌کنند و در اصل، «رسانه» را هم از معنا و اعتبار تهی‌ می‌کنند!
واقعا چه تبریکی؟ چه کشکی؟!

* پفیوز = یوز پُف شده، ببر کاغذی!



✅ ... اما تبریک برای شریف باقی ماندن کسانی که خبرنگاری می‌کنند یا خبرنگاری کردند؛ هر کجا و هر زمان. 🌹
 

کتاب‌هایی برای دیدن واقعیت

 

به معرفی و هدیه عزیزی، امکان و فرصت مطالعه 3 جلد از کتاب‌های جناب «هادی معصومی زارع» فراهم شد؛ «بوی انار و انتحاری» (405 صفحه)، «از فرانکفورت تا رقّه» (292 صفحه) و «جانِ‌ور قندهار» (330 صفحه) را با شوق بسیار چهل‌روزه خواندم. دو کتاب اول گزارش میدانی نویسنده است از عراقی که گرفتار داعش بود و کتاب سوم از افغانستان در آغاز امارت دوم طالبان؛ در قالب «رویت و روایت» (آن‌چنان که خود نویسنده توصیف کرده) و مصاحبه با داعشی‌های زندانی در عراق (در کتاب دوم).

دکتر هادی معصومی زارع در روزهای شکست و عقب‌نشینی‌ داعش از شهرهای عراق، همراه رزمندگان ضدداعش در میدان نبرد حاضر است، سپس به مصاحبه با برخی زندانیان عادی و برخی زندانیان شاخص داعش پرداخته و در کتاب سوم، در روزهای آغازین بازگشت دوباره طالبان به قدرت، در شهرهای مهم همسایه شرقی چرخیده؛ دیده‌ها را روایت کرده و پای صحبت مردم عادی و برخی نخبگان افغانستانی نشسته و همه این‌ها را در قالب جملاتی روان و کتاب‌هایی خواندنی به عموم عرضه کرده است.

مایه خوشحالی بسیارم بود خواندن این کتاب‌ها به‌خصوص از این بابت که به رسم دیرین، روایتی که در دسترس عموم قرار گرفته، روایت بهداشتی رسانه‌های رسمی و حکومتی نیست. نویسنده تلاش بسیار کرده منصف باشد و به گمانم تا حد زیادی موفق عمل کرده هرچند ناچار به اعتبار خاستگاه مذهبی و دینی‌اش، روایت از این منظر پررنگ‌تر است و متاسفانه – گاه به تصریح خود نویسنده – ناچار از خودسانسوری نیز بوده است. 

تحلیل (پردازش)‌ شرایط منطقه باید ناشی از آگاهی از واقعیت‌ها (داده‌ها) باشد، این نیز ممکن نیست جز کنار زدن روایت‌های رسمی ِ بهداشتی ولی در اساس: آلوده و سمّی! یکی از دلایل اصلی رویابافی و غرق شدن برخی تحلیل‌گران در اوهام همین بی‌خبری از واقعیت‌هاست. به همان اندازه که امثال «هادی معصومی زارع» تکثیر شوند که با در خطر انداختن جان خود از میدان گزارش ‌دهند و قدرت ِ خوب و ساده‌نوشتن و انتشار کتاب هم داشته باشند، به همان اندازه رویابافی و وهم‌پروری کم‌تر خواهد شد!

در کتاب‌های او ردپای علل ظهور و پیروزی‌های اولیه داعش، نوع نگاه مردم عادی عراق و افغانستان به ایران و راهبرد رسانه‌های عربی را در عراق خواهید یافت. نویسنده معتقد است که «مسئله اکثریت مردم نه مشروعیت که کارآمدی است و چه بسا از دید اکثریت‌شان مشروعیت عینا همان کارآمدی است» (از فرانکفورت تا رقه، پاورقی، صفحه 121)؛ این دیدگاه مهمی است که راوی میدانی ناآرامی‌های شرق و غرب ایران بر آن تاکید می‌کند.

با این همه این سه‌ کتاب جناب معصومی زارع، چند اشکال گاه مهم دارند؛ فاقد فهرست اسامی و اماکن‌اند، برای اطلاع از پیشینه برخی افراد و رخدادهای قبلی و تاریخی باید مدام به مراجع خارج از کتاب رجوع کرد، وقتی در کتاب سوم (جان‌ور قندهار) اصرار به استفاده از گویش محلی است (و این زیباست)، باید کتاب پیوست فرهنگ لغات می‌داشت تا خواننده در صفحات دنبال معادل مانوس کلمه‌ای که همزبانان افغانستانی به کار می‌برند نباشد، ... و کتاب‌ها عکس کم دارند و نقشه اصلا ندارند!



➕ پی‌نوشت: کانال تلگرامی هادی معصومی زارع 

چهارپاره ۱۶۰ – از ایران تا یمن

اول) از گروک (چت‌بات هوش مصنوعی) خواسته بودم متوسط نرخ رشد سالانه GDP واقعی (رشد اقتصادی) را در دوره‌های مختلف ریاست‌جمهوری اسلامی ایران (هشت‌سال کامل) به دست دهد. اعلام کرد:
1. دوره آیت‌الله علی خامنه‌ای: حدود 1.8 درصد - دوره جنگ ایران-عراق؛ رشدهای مثبت اولیه و منفی شدید در سال‌های پایانی جنگ،
2. دوره اکبر هاشمی رفسنجانی: حدود 6.3 درصد - بالاترین متوسط پس از جنگ،
3. دوره محمد خاتمی: حدود 4.9 درصد - رشد پایدارتر در سال‌های پایانی با درآمدهای نفتی بهتر،
4. دوره محمود احمدی‌نژاد: حدود 3 درصد - رشد اولیه خوب (به دلیل نفت گران)، سپس افت شدید با تحریم‌ها آن‌گونه که در سال پایانی، رشدْ منفی شد،
5. دوره حسن روحانی: حدود 1 درصد - رشد بالا پس از برجام (۱۳۹۵) و رکود/منفی با خروج آمریکا از برجام، بازگشت تحریم‌ها و شیوع کرونا.


دوم) تحریم‌های شدید به دلیل (بهانه) فعالیت‌های هسته‌ای از دوره محمود احمدی‌نژاد شروع شد. از گروک پرسیدم اگر رشد دوره‌ رفسنجانی-خاتمی ادامه یافته بود، این روزها درآمد سرانه ایرانیان چند دلار بود و الان، در واقع امر، چقدر است؟ 
پاسخ داد: درآمد سرانه اسمی فعلی ایرانیان در سناریوی ادامه‌ رشد دوره رفسنجانی–خاتمی (میانگین رشد GDP در دوره: حدود 4.65) و بدون بحران/تحریم‌های هسته‌ای، احتمالاً در محدوده ۱۰٬۰۰۰ تا ۱۵٬۰۰۰ دلار (یا حتی بالاتر در سناریوهای خوش‌بینانه‌تر) قرارمی‌گرفت. الان ایرانیان سالانه به طور متوسط حدود ۳٬۴۰۰ تا ۳٬۹۰۰ دلار اسمی درآمد دارند؛ ۳/۵ برابر کمتر از چیزی که می‌توانست رخ دهد! 
گروک درباره خسارت‌های ناشی از تحریم‌های هسته‌ای با استناد به گزارش‌ منابع گوناگون اعلام می‌کند: «تخمین‌های مختلف از «هزینه/فرصت» برنامه هسته‌ای و تحریم‌ها (ازدست‌رفتن درآمد نفتی بیش از ۴۵۰ میلیارد دلار + سرمایه‌گذاری از دست‌رفته + رشد از دست‌رفته) به رقم‌های تجمعی ۱ تا ۳ تریلیون دلار می‌رسند. برخی تحلیل‌ها بر این باورند که بدون تحریم‌ها، اقتصاد ایران می‌توانست به‌حدود ۱ تریلیون دلار برسد (الان حدود ۳۰۰–۳۶۰ میلیارد دلار).
تحریم‌های شدید در دوره آغازین خود با خطاب «کاغذ پاره» یا حتی «نعمت» مورد استقبال مقامات عالی‌رتبه قرار گرفته بود.


سوم) یمن سال‌هاست کشور یکپارچه‌ای نیست؛ بیش از یک دهه است که درگیر جنگ داخلی است و تقسیم سیاسی (مناطق تحت کنترل حوثی‌ها در شمال و دولت به رسمیت شناخته‌شده بین‌المللی در جنوب)، تحریم‌ها، محدودیت‌های صادرات نفت، کاهش کمک‌های خارجی و شوک‌های منطقه‌ای این کشور را به یکی از بحران‌زده‌ترین کشورها تبدیل کرده است. بیش از نیمی از جمعیت این کشور (حدود ۲۲ میلیون نفر) به کمک‌های بشردوستانه نیاز دارند، سه‌چهارم جمعیت زیر خط فقر زندگی می‌کنند، ۲٫۲ میلیون کودک زیر ۵ سال سوءتغذیه حاد دارند و در این بین از جمله بیش از ۵۰۰ هزار نفر سوءتغذیه شدید دارند، شیوع بیماری‌های اپیدمیک بالاست و وبا همچنان تهدید عمده‌ است.
یمن در چرخه‌ای از جنگ طولانی‌مدت، فروپاشی اقتصادی، کمبود کمک‌ها و بحران‌های بهداشتی گرفتار است.


چهارم) مهرماه ۹۷ علی‌اکبر ولایتی (رکوردار با سابقه ۱۶ سال تصدی وزارت امورخارجه جمهوری اسلامی، مشاور رهبر و عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام) گفت: «از یمنی‌ها یاد بگیریم که چگونه در برابر تهدید و تحریم مقاومت می‌کنند. به جای لباس لُنگ می‌بندند و اسلحه به دست دارند و چند تکه نان خشک دست‌شان است با پای پیاده، سعودی‌ها از دست این‌ها عاجز شدند.» دو سال بعد که ویدئوی تجلیل از پسران وی به عنوان برج‌سازان موفق در یک مهمانی با نام «گرگ وال‌استریت» در هتل شانگریلای استانبول منتشر شد، بسیاری یاد توصیه «پدر برج‌سازان موفق» افتاده بودند.
همین هفته نیز تصویر پایین در تجمع شبانه‌ی خیابانی  مردم  انقلابی  مخالفِ مذاکره و موافق ادامه جنگ، یکی از پربیننده‌ترین تصاویر در فضای مجازی بوده است. پزشکیان، قالیباف و عراقچی نمادهای دیپلماسی جمهوری اسلامی محسوب می‌شوند.
رسانه‌ها و بسیاری از حامیان نظام جمهوری اسلامی، حوثی‌ها را در یمن نمونه‌ای موفق از «مقاومت» در برابر آمریکا، اسرائیل و عربستان سعودی می‌دانند و لذا «خوش به حال یمن ...»، و در پس پردهْ خوش‌به‌حال «برج‌سازان موفق»!

چهارپاره ۱۵۹ – در اوصاف «سیما و صدا»‌ی‌شان

.

اول) نتیجه هیچ ‌انتخاباتی رویکردهای کلی «صداوسیمای جمهوری اسلامی» را نه تنها لزوماً به نفع برنده انتخابات (به مثابه نماد خواسته‌ی ملت) تغییر نمی‌دهد بلکه حتی اگر برنده، خوشایند رویکردهای صداوسیما نباشد (مثل تجربه محمد خاتمی و حسن روحانی یا مجلس ششم)، این سازمان خود را مکلف می‌داند او را آماج حملات مستقیم و غیرمستقیم خود قرار دهد تا شاید بتوانداو را به راه راست ِ خودش منحرف کند! اکنون بر صداوسیما جریان نزدیک به سعید جلیلی (بازنده آخرین انتخابات همین نظام) حاکمْ و برادر او (وحید جلیلی) قائم مقام رئیس سازمان است؛ این شاخصی روشن از نسبت بین مدیریت این سازمان عظیم و خواسته‌ی ملی است. حرف این است که صدا و سیما «رسانه ملّی» (رسانه اکثریت ملت با رعایت حقوق اقلیت) نیست؛ خودش هم البته اصراری ندارد چنین باشد مگر در لفظ. شبیه‌تر است به یک «کانون آگهی و تبلیغاتی سهامی خاص» ِ فربه که سرمایه‌اش از منابع عام تامین می‌شود. همه دلایل (یا بهانه‌های) این تقابل در این جمله خلاصه است که «مردم نمی‌فهمندو ما صلاح‌شان را بهتر از خودشان می‌دانیم.» 

دوم) این ادعا که «صداوسیما مخاطب (در بین اکثریت مردم) ندارد»به این معنی نیست که «موثر» نیست؛ «تیغ در کف زنگی» هم یک تیغ بیشتر نیست اما به دلایلی روشنْ موثر و نگران‌کننده است! صداوسیما بر اساس تحلیل‌های پرمناقشه‌ی کارشناسنان ِ حلقه‌ی بسته خود،تصمیم‌سازی و گاه نقش گروه فشار را بازی می‌کند، امید بیهوده می‌دهد یا بیهوده ناامید می‌کند! از نظر هزینه‌ مستقیمی که این سازمان روی دوش همه ملت می‌گذارد، می‌توان به بودجه آن اشاره کرد؛ بودجه صداوسیما امسال (۱۴۰۵) حدود ۲۰ درصد بیشتر از سال ۱۴۰۴ تعیین شده (حدود ۳۳٫۵ همت (۳۳٬۵۰۰ میلیارد تومان)). با احتساب ردیف‌های جانبی و حمایتی، مجموع بودجه آن گاهی تا ۳۵٫۵ همت یا بیشتر گزارش می‌شود. بودجه دولتی (اعتبارات عمومی) بخش عمده هزینه‌های آن را پوشش می‌دهد، درآمدهای اختصاصی (عمدتاً تبلیغات) هم کافی نیست و سازمان با زیان عملیاتی مواجه است با این‌حال علاقه‌ای به اصلاح روش‌های خود - برای رفع این زیان‌ها - نشان نمی‌دهد یا روش‌های مورد علاقه‌اش موثر واقع نشده است.
این‌ها از جمله یعنی این سازمان، مهم است.

سوم) گذشته از این که قرآن به صراحت «غیبت» را (حرف زدن (حرف  راست و درست و نه حتی دروغ) درباره کسی در محفلی و در غیاب او را) معادل خوردن گوشت برادر مُرده قرار داده است (سوره حجرات، آیه ۱۲)،  این گفت‌وگو در وسائل‌الشیعه بین رسول خدا و ابوذر ضبط شده که پیامبر اکرم به ابوذر می‌گویند: «از غیبت دوری كن. چون غیبت از زنا سخت‌تر است»، ابوذر می‌پرسد: «چرا این گونه است؟» و حضرت در پاسخ روشن می‌کند که علت قبیح‌تر و سخت‌تر بودن غیبت از زنا این است كه شخص زناكار می‌تواند توبه و خداوند توبه او را قبول کند اما در غیبت تا زمانی كه شخصی که از او غیبت شده، از شخص غیبت‌كننده راضی نشود و وی را نبخشد، بخششی در کار نیست.
نیم‌نگاهی به سیاهه بلند برنامه‌ها، گزارش‌ها، خبرها و اظهارات علیه بسیاری از افراد (با ذکر نام و نشان) در برنامه‌های سازمان صدا و سیما (نمونه اخیر آن: اظهارات توهین‌آمیز محمدحسین رجبی دوانی (برادر فاطمه رجبی که کتاب «احمدی‌نژاد؛ معجزه هزاره سوم» را نوشت) علیه محمد خاتمی)، بدون ایجاد امکان حضور فی‌‍‌المجلس «سوژه» و توضیح و دفاع آزادانه قربانیان از خود، این سوال را پیش می‌کشد که این رویه‌‎‌های عادی و قانونی(!)، اگر "غیبت" نیست، چه نام دارد؟! اگر غیبت است که «اشد من الزنا»ست و قبای نگرانی برای گسترش بی‌عفتی (که بارها درباره آن سخن گفته) به تن این سازمان‌ ِ "اشد من الزنا" زار می‌زند!  آیا این سازمان ایدئولوژیک راضی شده تا با افساد و معصیت‌‌کاری، مردم را به راهی که به صلاح‌شان می‌داند، هدایت کند؟!
آن امام عادل و استواری که خود را مفتخر به پیروی از او می‌دانند گفته بود: «مى‌دانم داروى درد شما چيست و اين كژى را چگونه راست توان كرد ولى نمى‌خواهم شما را اصلاح كنم در حالى‌كه خود را تباه كرده باشم (هرگز با افساد خويشتن شما را اصلاح نخواهم كرد).» (خطبه ۶۹ نهج‌البلاغه)

چهارم) جریانی مرتب «جبهه پایداری» (نزدیک به جریان فکری مرحوم آیت‌الله مصباح یزدی و سعید جلیلی و مسلط بر مدیریت کنونی صداوسیما) را متهم به سوءاستفاده از این سازمان به نفع خود و ایدئولوژی محبوب خود می‌کند. تخطئه عملکرد صداوسیما در حد نسبت‌دادن این عملکرد به تامین منافع یک گروه خاص در حالی‌که هم حضور و رشد این گروه در ساخت قدرت بدون جواز بالادستی مطلقاَ میسر نبوده و هم رئیس عالی صداوسیما منصوب شخص ولی‌فقیه (بر اساس حق قانونی او)ست، صادقانه نیست. «گروهک پایداری» (آن‌چنان که کسانی آن را چنین خطاب قرار می‌دهند) صرفاً از فرصت فراهم‌شده، به نفع آمال و نظرات خود بهره‌ی قانونی‌ می‌برد!

صاحاب!

«بامداد» امروز (سه‌شنبه، ۳۰ تیرماه)، حوالی ساعت 12.5 بعد از نیمه شب، سخنران سوپرانقلابی در تجمع خیابانی میدان انقلاب (مرکز شهر زنجان) می‌گفت که فقط ده تا پانزده نماینده کنونی مجلس، نماینده واقعی‌ مردم‌اند و بقیه غربگرا و فلان‌اند! چند شب پیش‌تر (و ساعت 1 بامداد) یک فعال سیاسی مشهور سوپر انقلابی دیگر، پشت تریبون از اهمیت تجمعات خیابانی سخنرانی می‌کرد!

درمواجهه با این واقعیت که این جماعت از نعمت «آزادی بیان» در حد اکمل آن برخوردارند (در حد زیر سؤال بردن ارکان نظام در مرکز شهر و از پشت بلندگو در حالی که ماموران انتظامی مسلح، نظم گردهمایی‌های آن‌ها را تامین می‌کنند)، فعلا فقط می‌توان حسودی کرد یا دست‌کم غبطه‌ خورد(!) اما مسئله بعدی این است که حتی اگر تعداد و وزن اجتماعی‌ این جماعت ِ آزاد را در شهر نیم‌میلیون‌نفری زنجان قابل توجه هم فرض کنیم، کدام قانون و سلیقه و وجدان اجازه داده است تا پاسی از شب با سخنرانی از پشت بلندگو، مخل آسایش خانوارهای مستاصل ِ ساکن در مرکز شهر باشند؟

شهر اگر «صاحاب» ندارد، «وجدان‌های بیدار»ی که حق‌الناس سرشان بشود هم ندارد؟  

دو نکته درباره وبلاگ

 اول) نمی‌دانم چرا هر از چند گاهی برخی پست‌های قدیمی وبلاگ (در حد یادداشت‌های هفده – هجده سال پیش) مدام کلیک می‌خورند و بازدید وبلاگ ناگهان چند برابر می‌شود! به حمله رباتیک می‌‌ماند ولی به چه منظور؟! هر چه هست، به همین دلیل در ستون «پرطرفدارهای هفته گذشته»، این یادداشت‌های قدیمی بالا می‌آیند که هر چند گاهی خاطره‌برانگیز است ولی در مجموع خوشایند نیست!

دوم) از بیش از یک ماه پیش، برای دسترسی آسان‌تر به بایگانی، «برچسب» پست‌ها را سر و سامانی دادم و در انتهای ستون سمت راست صفحه وبلاگ، بخش «برچسب»ها را دایر کردم. به این ترتیب دسترسی موضوعی به یادداشت‌ها آسان‌تر می‌شود هر چند کار هنوز کامل نیست. مدت‌ها متوجه اهمیت برچسب‌ها در وبلاگ‌نویسی نبودم و به همین دلیل، برخی پست‌ها بدون برچسب‌اند که باید اصلاح و تکمیل شوند.

⚠️ملاحظات انتقام و تحقیر

قدرت‌های خارجیْ رهبری عالی نظام را به همراه تعداد قابل توجهی از فرماندهان ارشد نظامی و برخی اعضای خانواده او کشته‌اند؛ این نوع کشتار یک تحقیر برای کشور و نظام (از هر نوعی) است؛ فارغ از این‌که نظام برای من و شمای نوعی مقبول باشد یا نه، از عملکرد او راضی باشیم یا نه. (یادداشت مرتبط)

حکومت طولانی‌مدت آیت‌الله خامنه‌ای (۳۷ سال) علاوه بر علقه‌های اعتقادی/سیاسی/اقتصادی، علقه‌های عاطفی نیز ایجاد کرده و به همین دلیل مطالبه انتقام و خونخواهی و تلاش برای احیای غرور شکسته‌شده قابل درک و فهم است.

«امّا» آیا مطالبه‌گران جنگ و انتقام فوری مایلند (یا می‌توانند) هزینه‌های تحقق آرزوی خود را بر زندگی عادی  حال و آینده میلیون‌ها ایرانی برآورد کنند؟ اگر نتیجه تلاش برای احیای غرور، از قضا تعمیق تحقیر باشد، چه؟
آیا اساساً اکثریت ملت نقشی در وضعیت کنونی کشور دارند که باید تاوان احتمالی این نتیجه‌ معکوس را بدهند؟!

یکی از روشن‌ترین نمونه‌های تاریخی رسیدن به نتیجه معکوس  پس از تلاش برای انتقام و احیای غرور، ماجرای جنگ‌های ایران و روسیه در دوره قاجار است. ایرانیان در جنگ اول شکست خوردند و ناچار شدند عهدنامه گلستان را بپذیرند. چند سال بعد برای جبران این تحقیر، ایران خود جنگ دوم را شروع کرد. جنگ دوم ایران و روسیه (۱۸۲۶–۱۸۲۸ میلادی) در دوره فتحعلی‌شاه قاجار، نمونه‌ای کلاسیک از تلاش برای انتقام و بازپس‌گیری سرزمین‌های ازدست‌رفته است که به تحقیر و خسارت شدیدتر منجر شد؛ جنگ دوم منجر به عهدنامه ترکمن‌چای شد!

از بارزترین نمونه‌های دیگر معاصر، آلمان پس از جنگ جهانی اول است. پس از شکست در جنگ جهانی اول و تحمیل معاهده ورسای (که بسیاری از آلمانی‌ها آن را تحقیرآمیز و ناعادلانه می‌دانستند)، حس انتقام‌جویی قوی در جامعه آلمان شکل گرفت. نازی‌ها این احساس را به شدت دامن زدند، قول بازگرداندن عزت و قدرت از دست رفته را دادند و برای جبران شکست قبلی و گسترش قلمرو، جنگ جهانی دوم را آغاز کردند. نتیجه؟ شکست کامل و بی‌سابقه آلمان، اشغال کشور توسط متفقین، تقسیم آلمان به دو بخش شرقی و غربی، کشته شدن میلیون‌ها آلمانی، نابودی شهرها و از دست دادن قلمروهای بیشتر. این اقدام نه تنها انتقام را محقق نکرد بلکه موقعیت آلمان را به مراتب بدتر کرد و دهه‌ها طول کشید تا کشور از آن وضعیت خارج شود. 

آرژانتین هم جنگ فالکلند (۱۹۸۲) را آغاز کرد؛ رژیم نظامی آرژانتین برای جلب حمایت مردمی، انتقام و بازپس‌گیری جزایر فالکلند (که آن را بخشی از خاک خود می‌دانست)، به بریتانیا حمله کرد. نتیجه شکست سریع نظامی، کشته شدن هزاران سرباز، سقوط رژیم و تحقیر ملی بیشتر بود.

ژاپن هم به پرل هاربر حمله کرد (۱۹۴۱)؛ به عنوان بخشی از استراتژی گسترش و ضربه پیش‌دستانه/انتقامی به قدرت‌های غربی. نتیجه شکست کامل، بمباران اتمی هیروشیما و ناکازاکی، اشغال و تسلیم بی‌قیدوشرط بود!

این الگو در تاریخ بارها تکرار شده: تلاش برای شستن تحقیر با اقدام نظامی تهاجمی، در موارد قابل توجهی منجر به چرخه‌ای از خشونت و تحقیر شدیدتر شده است.

این به معنای نفی تلاش برای انتقام یا احیای غرور تحقیرشده نیست بلکه توصیه اکید به دقت نظر فراوان در بررسی همه زوایا و پرهیز از جنگ با «واقعیت»ها و ارزیابی منطقی توانایی‌ها و پاسخ جبهه مقابل است.

همه کسانی که مقدرات ملت را به خواست (یا حتی اکراه) اکثریت ملت در دست گرفته‌اند، «مسئول نتیجه‌»اند و توان جامعه را باید با توان ضعیف‌ترین اجزای آن محاسبه کنند تا «ظرف ایران» شکسته نشود که اگر شکست، خسارت غیرقابل جبران خواهد بود. «سیاستمدار نمی‌تواند بگوید «من درست نیت کردم» اگر تصمیمش به فقر، خشونت، بی‌ثباتی یا مرگ انجامیده باشد.» (مطالعه بیشتر درباره «اخلاق مسئولیت»؛این‌جا)

این منطقی‌ست که به قول ماکس وبر: «در هنگامه جنگ، «دوراندیشی» جسارت بیشتری می‌خواهد تا قیل و قال جنگ‌طلبانه.»

➕ این یادداشت با اندکی تغییر در صدای زنجان

«توان (یا قدرت) یک زنجیر به اندازه ضعیف‌ترین حلقه آن است»