کتاب‌هایی برای دیدن واقعیت

 

به معرفی و هدیه عزیزی، امکان و فرصت مطالعه 3 جلد از کتاب‌های جناب «هادی معصومی زارع» فراهم شد؛ «بوی انار و انتحاری» (405 صفحه)، «از فرانکفورت تا رقّه» (292 صفحه) و «جانِ‌ور قندهار» (330 صفحه) را با شوق بسیار چهل‌روزه خواندم. دو کتاب اول گزارش میدانی نویسنده است از عراقی که گرفتار داعش بود و کتاب سوم از افغانستان در آغاز امارت دوم طالبان؛ در قالب «رویت و روایت» (آن‌چنان که خود نویسنده توصیف کرده) و مصاحبه با داعشی‌های زندانی در عراق (در کتاب دوم).

دکتر هادی معصومی زارع در روزهای شکست و عقب‌نشینی‌ داعش از شهرهای عراق، همراه رزمندگان ضدداعش در میدان نبرد حاضر است، سپس به مصاحبه با برخی زندانیان عادی و برخی زندانیان شاخص داعش پرداخته و در کتاب سوم، در روزهای آغازین بازگشت دوباره طالبان به قدرت، در شهرهای مهم همسایه شرقی چرخیده؛ دیده‌ها را روایت کرده و پای صحبت مردم عادی و برخی نخبگان افغانستانی نشسته و همه این‌ها را در قالب جملاتی روان و کتاب‌هایی خواندنی به عموم عرضه کرده است.

مایه خوشحالی بسیارم بود خواندن این کتاب‌ها به‌خصوص از این بابت که به رسم دیرین، روایتی که در دسترس عموم قرار گرفته، روایت بهداشتی رسانه‌های رسمی و حکومتی نیست. نویسنده تلاش بسیار کرده منصف باشد و به گمانم تا حد زیادی موفق عمل کرده هرچند ناچار به اعتبار خاستگاه مذهبی و دینی‌اش، روایت از این منظر پررنگ‌تر است و متاسفانه – گاه به تصریح خود نویسنده – ناچار از خودسانسوری نیز بوده است. 

تحلیل (پردازش)‌ شرایط منطقه باید ناشی از آگاهی از واقعیت‌ها (داده‌ها) باشد، این نیز ممکن نیست جز کنار زدن روایت‌های رسمی ِ بهداشتی ولی در اساس: آلوده و سمّی! یکی از دلایل اصلی رویابافی و غرق شدن برخی تحلیل‌گران در اوهام همین بی‌خبری از واقعیت‌هاست. به همان اندازه که امثال «هادی معصومی زارع» تکثیر شوند که با در خطر انداختن جان خود از میدان گزارش ‌دهند و قدرت ِ خوب و ساده‌نوشتن و انتشار کتاب هم داشته باشند، به همان اندازه رویابافی و وهم‌پروری کم‌تر خواهد شد!

در کتاب‌های او ردپای علل ظهور و پیروزی‌های اولیه داعش، نوع نگاه مردم عادی عراق و افغانستان به ایران و راهبرد رسانه‌های عربی را در عراق خواهید یافت. نویسنده معتقد است که «مسئله اکثریت مردم نه مشروعیت که کارآمدی است و چه بسا از دید اکثریت‌شان مشروعیت عینا همان کارآمدی است» (از فرانکفورت تا رقه، پاورقی، صفحه 121)؛ این دیدگاه مهمی است که راوی میدانی ناآرامی‌های شرق و غرب ایران بر آن تاکید می‌کند.

با این همه این سه‌ کتاب جناب معصومی زارع، چند اشکال گاه مهم دارند؛ فاقد فهرست اسامی و اماکن‌اند، برای اطلاع از پیشینه برخی افراد و رخدادهای قبلی و تاریخی باید مدام به مراجع خارج از کتاب رجوع کرد، وقتی در کتاب سوم (جان‌ور قندهار) اصرار به استفاده از گویش محلی است (و این زیباست)، باید کتاب پیوست فرهنگ لغات می‌داشت تا خواننده در صفحات دنبال معادل مانوس کلمه‌ای که همزبانان افغانستانی به کار می‌برند نباشد، ... و کتاب‌ها عکس کم دارند و نقشه اصلا ندارند!



➕ پی‌نوشت: کانال تلگرامی هادی معصومی زارع 

چهارپاره ۱۶۰ – از ایران تا یمن

اول) از گروک (چت‌بات هوش مصنوعی) خواسته بودم متوسط نرخ رشد سالانه GDP واقعی (رشد اقتصادی) را در دوره‌های مختلف ریاست‌جمهوری اسلامی ایران (هشت‌سال کامل) به دست دهد. اعلام کرد:
1. دوره آیت‌الله علی خامنه‌ای: حدود 1.8 درصد - دوره جنگ ایران-عراق؛ رشدهای مثبت اولیه و منفی شدید در سال‌های پایانی جنگ،
2. دوره اکبر هاشمی رفسنجانی: حدود 6.3 درصد - بالاترین متوسط پس از جنگ،
3. دوره محمد خاتمی: حدود 4.9 درصد - رشد پایدارتر در سال‌های پایانی با درآمدهای نفتی بهتر،
4. دوره محمود احمدی‌نژاد: حدود 3 درصد - رشد اولیه خوب (به دلیل نفت گران)، سپس افت شدید با تحریم‌ها آن‌گونه که در سال پایانی، رشدْ منفی شد،
5. دوره حسن روحانی: حدود 1 درصد - رشد بالا پس از برجام (۱۳۹۵) و رکود/منفی با خروج آمریکا از برجام، بازگشت تحریم‌ها و شیوع کرونا.


دوم) تحریم‌های شدید به دلیل (بهانه) فعالیت‌های هسته‌ای از دوره محمود احمدی‌نژاد شروع شد. از گروک پرسیدم اگر رشد دوره‌ رفسنجانی-خاتمی ادامه یافته بود، این روزها درآمد سرانه ایرانیان چند دلار بود و الان، در واقع امر، چقدر است؟ 
پاسخ داد: درآمد سرانه اسمی فعلی ایرانیان در سناریوی ادامه‌ رشد دوره رفسنجانی–خاتمی (میانگین رشد GDP در دوره: حدود 4.65) و بدون بحران/تحریم‌های هسته‌ای، احتمالاً در محدوده ۱۰٬۰۰۰ تا ۱۵٬۰۰۰ دلار (یا حتی بالاتر در سناریوهای خوش‌بینانه‌تر) قرارمی‌گرفت. الان ایرانیان سالانه به طور متوسط حدود ۳٬۴۰۰ تا ۳٬۹۰۰ دلار اسمی درآمد دارند؛ ۳/۵ برابر کمتر از چیزی که می‌توانست رخ دهد! 
گروک درباره خسارت‌های ناشی از تحریم‌های هسته‌ای با استناد به گزارش‌ منابع گوناگون اعلام می‌کند: «تخمین‌های مختلف از «هزینه/فرصت» برنامه هسته‌ای و تحریم‌ها (ازدست‌رفتن درآمد نفتی بیش از ۴۵۰ میلیارد دلار + سرمایه‌گذاری از دست‌رفته + رشد از دست‌رفته) به رقم‌های تجمعی ۱ تا ۳ تریلیون دلار می‌رسند. برخی تحلیل‌ها بر این باورند که بدون تحریم‌ها، اقتصاد ایران می‌توانست به‌حدود ۱ تریلیون دلار برسد (الان حدود ۳۰۰–۳۶۰ میلیارد دلار).
تحریم‌های شدید در دوره آغازین خود با خطاب «کاغذ پاره» یا حتی «نعمت» مورد استقبال مقامات عالی‌رتبه قرار گرفته بود.


سوم) یمن سال‌هاست کشور یکپارچه‌ای نیست؛ بیش از یک دهه است که درگیر جنگ داخلی است و تقسیم سیاسی (مناطق تحت کنترل حوثی‌ها در شمال و دولت به رسمیت شناخته‌شده بین‌المللی در جنوب)، تحریم‌ها، محدودیت‌های صادرات نفت، کاهش کمک‌های خارجی و شوک‌های منطقه‌ای این کشور را به یکی از بحران‌زده‌ترین کشورها تبدیل کرده است. بیش از نیمی از جمعیت این کشور (حدود ۲۲ میلیون نفر) به کمک‌های بشردوستانه نیاز دارند، سه‌چهارم جمعیت زیر خط فقر زندگی می‌کنند، ۲٫۲ میلیون کودک زیر ۵ سال سوءتغذیه حاد دارند و در این بین از جمله بیش از ۵۰۰ هزار نفر سوءتغذیه شدید دارند، شیوع بیماری‌های اپیدمیک بالاست و وبا همچنان تهدید عمده‌ است.
یمن در چرخه‌ای از جنگ طولانی‌مدت، فروپاشی اقتصادی، کمبود کمک‌ها و بحران‌های بهداشتی گرفتار است.


چهارم) مهرماه ۹۷ علی‌اکبر ولایتی (رکوردار با سابقه ۱۶ سال تصدی وزارت امورخارجه جمهوری اسلامی، مشاور رهبر و عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام) گفت: «از یمنی‌ها یاد بگیریم که چگونه در برابر تهدید و تحریم مقاومت می‌کنند. به جای لباس لُنگ می‌بندند و اسلحه به دست دارند و چند تکه نان خشک دست‌شان است با پای پیاده، سعودی‌ها از دست این‌ها عاجز شدند.» دو سال بعد که ویدئوی تجلیل از پسران وی به عنوان برج‌سازان موفق در یک مهمانی با نام «گرگ وال‌استریت» در هتل شانگریلای استانبول منتشر شد، بسیاری یاد توصیه «پدر برج‌سازان موفق» افتاده بودند.
همین هفته نیز تصویر پایین در تجمع شبانه‌ی خیابانی  مردم  انقلابی  مخالفِ مذاکره و موافق ادامه جنگ، یکی از پربیننده‌ترین تصاویر در فضای مجازی بوده است. پزشکیان، قالیباف و عراقچی نمادهای دیپلماسی جمهوری اسلامی محسوب می‌شوند.
رسانه‌ها و بسیاری از حامیان نظام جمهوری اسلامی، حوثی‌ها را در یمن نمونه‌ای موفق از «مقاومت» در برابر آمریکا، اسرائیل و عربستان سعودی می‌دانند و لذا «خوش به حال یمن ...»، و در پس پردهْ خوش‌به‌حال «برج‌سازان موفق»!

مظلوم به معنای واقعی

مردم غزه به معنای واقعی کلمه «مظلوم»اند؛ بین دو لبه‌ی قیچی حماس-اسرائیل گیر افتاده‌اند؛ از رنج اشغال و آزار صهیونیست‌ها پناه به دامن حماس برده بودند که حالا واضح‌تر از همیشه معلوم شده ارزیابی درستی از وسعت و عمق واکنش اسراییل به آن آدمکشی و عملیات نداشت و اینک چنین، جمعیت بی‌پناه غزه را در بلا و آتش انداخته است.

در دنیای به این بزرگی کسی نه نتوانست و نه خواست نقطه توقف بر جنایت‌های ارتش اسراییل بگذارد. نمایش‌ حوثی‌ها هم هیچ رنجی را کم نکرده که از قضا وسعت ناچیز اثر «خط مقاومت» را در مهم‌ترین پروژه‌اش (فلسطین) عریان جلوی چشم جهانیان آورده.

چه غمی عظیم که در میانه میدان‌داری کسانی که رنج انسان فلسطینی را مبتذل و آن را دستاویز تقدیس خود کردند، باید هوار زد که این رنج واقعی است و چرا کاری از دست کسی بر نمی‌آید؟!

این ظلم دامن‌گیر است؛ کشته شدن ۳۰ هزار انسان بی‌پناه در کمتر از نیمی از سال مگر شوخی است؟ دویدن از پی جرعه‌ای آب و لقمه‌ای نان برای نمردن از گرسنگی، خیالات نیست؛ واقعیت بی‌عرضگی جامعه جهانی انسان‌هاست که بسیار عاجز است برای تقلیل مرارت انسان‌هایی چنین ستمدیده.

ما به صحنه رنج آن کودک فلسطینی که از گرسنگی، بی‌حال و زار، بازوان و دستان مادرش را می‌کاود،  بسیار نزدیکیم؛ نقشه جهان را ببینید!

پس چرا گنگ‌ایم؟ چرا ناتوانیم؟ چرا رنج انسان دیگر زود عادی می‌شود؟  چرا خیال کرده‌ایم پژواک این ستم و رنج‌ها، دیر یا زود، سیلی بر صورتمان نخواهد شد؟
🖤

درست فردای روز اعلام تاسیس حزب رستاخیز

 

خیلی طول نکشید که خسارت "تصمیم به تنهایی" شاه در تشکیل حزب بفرموده رستاخیز (در ۱۱ اسفند ۱۳۵۳) خود را نشان دهد.

 

مرتبط:

درباره روزهای منتهی به این تصمیم شاه، به نقل از یادداشت‌های اسدلله علم بخوانید:

«یک فکر تازه‌ای دارم»

 

به قول هدی صابر در کتاب "فروپاشی"؛ «اعلام تاسیس حزب واحد رستاخیز، زائیده ضرورت‌ها و آغازی بر دوره جدید سیاسی بود» (صفحه ۱۷۴) و «حزب در صدد بود خود را برای اداره وسیع‌‌تر سیاسی جامعه پس از گسترش آزادی‌ها آماده سازد» (صفحه ۱۷۸) ولی نهایتاً اضمحلال حزب رستاخیز همزمان با اوج گرفتن ناآرامی‌ها، خود به نقطه آغاز روند فروپاشی تبدیل شد (صفحه ۲۵۱).

 

با این همه، درست فردای روز اعلام تاسیس حزب رستاخیز، شاه به الجزایر سفر کرد تا با دستانی پر از نزاع چند ساله با عراق به کشور بازگردد؛ موفقیتی که به  درستی "موفقیت بزرگ سیاست خارجی ایران" بود و هم اکنون نیز مبنای اعمال حاکمیت ایران بر آبراه مهم اروندرود است.

پیش از جنگ جهانی دوم و در سال ۱۹۳۷ ایران و پادشاهی عراق اولین پیمان مرزی خود را امضا کردند. بر اساس آن پیمان مرز دو کشور در امتداد ساحل شرقی رودخانه بود و اروندرود درون خاک عراق قرار داشت. امیرعباس هویدا (یک بار به‌ طنز) گفته بود: «اگر یک ایرانی در تابستان گرم خوزستان می‌خواست پاهایش را در آبهای شط خنک کند، نیازمند گذرنامه و ویزای عراق بود!»

در پی ممانعت عراق از مذاکره درباره پیمان جدید، ایران یک طرفه این پیمان مرزی را ملغی اعلام کرد.

بعد از سقوط نظام پادشاهی در عراق و روی کارآمدن جریان‌های چپ و ناسیونالیست، تنش در روابط طرفین افزایش یافت.

شاه برای تحت فشار قرار گذاشتن دولت مرکزی عراق، شروع به حمایت از کردهای جدایی‌طلب در عراق کرد؛ «با فرستادن سرباز و کارشناسان نظامی و همچنین مهمات ... اگر پشتیبانی موثر ارتش ایران نبود، کردها یارای پایداری در برابر ارتش عراق را نداشتند و در مدتی کوتاه ناچار به تسلیم می‌شدند. در همان آغاز درگیری یک بار که کردها شهر استراتژیکی پنجوین را در نزدیکی مرز ایران از دست دادند، سربازان ایرانی در لباس پیشمرگان ناچار به مداخله نظامی شدند و پس از راندن نیروهای عراقی، شهر را به کردها بازگرداندند.» (ر.ک: علینقی عالیخانی در مقدمه بر یادداشت‌های سال ۵۳)

پس از  توافق با عراق در الجزایر، ایران حمایت از کردها را متوقف کرد و رهبر آنان (ملا مصطفی بارزانی) را در کرج مسکن داد.

 

اسدالله علم (وزیر وقت دربار) پس از بازگشت شاه از سفر سه روزه به الجزایر (۱۶ اسفند ۵۳)، جزئیاتی خواندنی و قابل توجه از گفت‌وگو با شاه ثبت کرده است. علم از شاه نقل کرده و نوشته: «هیچ شبی بیش از دو ساعت نخوابیدم؛ الان خودم را وزن کردم، در این سه روز سه کیلو لاغر شده‌ام بعد هم آن قدر سیگار کشیدم که تمام زبان و حلق من می‌سوزد (در صورتی‌که شاهنشاه بیش از دو سیگارت نمی‌کشند). فرمودند، معمولا ۵ صبح می‌خوابیدم، یعین به رختخواب می‌رفتم و هفت، هفت‌ونیم بیدار می‌شدم، اما راضی هستم. اولا کار اوپک پیش رفت، بعدهم مشکل با عراقی‌ها حل شد (...) کردها خودشان هم می‌دانند که اگر ما نبودیم در مقابل حرکت  عمیق ارتش عراف ده روز هم نمی‌توانستند بایستند (...) فرمودند، صدام حسین در ملاقات 4.5 ساعتی که با من داشت می‌گفت چندین دفعه ما به یک قدمی فتح و فیروزی رسیدیم ولی سربازها و توپ‌های اعلیحضرت نگذاشت که فتح و فیروزی را در آغوش بگیریم. فرمودند، صدام حسین به من گفت شما گل سرسبد جوان‌های عراق را از دم تیغ بی‌دریغ‌ خود گذراندید.»

بعد از انقلاب، صدام با احساس ضعف قوای دفاعی ایران، با پاره کردن توافق ۱۹۷۵، به ایران حمله کرد ولی وقتی جنگ به سرانجام دلخواه نرسید، پس از حمله به کویت به همین توافق‌نامه برگشت که جمهوری اسلامی از آن تعبیر به پیروزی کرده است.

مبنای صلح امروز ایران و عراق (بر سر اروندرود ما و شط‌العرب آنان) همان توافق ۱۹۷۵ الجزیره است؛ توافقی که تدارک و  امضای آن، یکی از اتهامات عباس‌علی خلعتبری (وزیر خارجه شاه) بود؛ همان خلعتبری که خلخالی حکم مرگ‌اش را داد و ۲۲ فروردین ۵۸ به جوخه اعدام سپردش!

 

سیاست خارجی بی‌تردید از نقاط درخشان کارنامه پهلوی دوم است.

دکتر همایون کاتوزیان وقتی در کتاب "ایرانیان" می‌خواهد کارنامه سیاست‌خارجی شاه را صادر کند نوشته: «هنگامی که جنبش اعتراضی در سال ۵۶ آغاز شد، سیاست منطقه‌ای و بین‌المللی شاه چنان با موفقیت روبه‌رو شده بود که تنها دشمن او، سرهنگ قذافی (رهبر لیبی) بود.»

پراکنده‌های روز هفتم از ماه اول

 

 

اول) قرابت بی‌سابقه و نامعمول به روسیه‌ی متجاوز، چه بسا ناشی از نیاز مبرم به روسیه‌ی "وتو"دار در آینده سیاسی مملکت بوده باشد! جالب است که یکی از تعهدات روسیه در عهدنامه ذلت‌بار "ترکمانچای" (فصل هفتم)، تضمین حمایت از پادشاهی "ولیعهد وقت" عباس‌میرزا بود! البته عباس‌میرزا زودتر مُرد و اساساً به پادشاهی نرسید!

 

دوم) دست دو مدعی رهبری جهان اسلام را کمونیست‌های ملحد به هم رساندند؛ دست ام‌القرای جهان اسلام، آن جمهوری اسلامی ایران و دست آن مملکت خادمین حرمین شریفین عربستان سعودی را، چین! ... خیلی حرف است به خدا؛ بالاتر از یک شوخی کلامی–تاریخی! ... من هنوز متقاعد نشده‌ام، این بر اثر ترجیح دیپلماسی منطقه‌ای و تنش‌زدایی با همسایه‌ها بوده باشد؛ در مواجهه با سعودی‌ها. مزیت نسبی جمهوری اسلامی همیشه توان نظامی خودش و مزدورها و نایب‌های منطقه‌ای غیردولتی بوده نه دیپلماسی، نه رسانه، نه اقتصاد؛ هیچکدام! عربستان همیشه جلو بوده در این مواقف و اگه نه ج.ا از انزوای دیپلماتیک خارج شده، نه رسانه‌های‌اش رسانه شده‌اند و می‌توانند افکار عمومی خود مردم‌اش و مردم منطقه را متاثر کند، و نه اقتصادش خوب‌حال است، پس چه چیزی تغییر کرده به نفع ج.ا که دست عربستان ِ وهابی ِ مستبد ِ گاوشیرده آمریکای جنایتکار را به دوستی گرفته؟! و چه چیزی این وسط به عربستان می‌رسد که بنا به اقوال، این همه، هر جایی که توانسته، علیه ج.ا زده؟ ... به گمانم هر دو سر دنیای اسلام، به جمهوری خلق چین باج داده‌اند؛ هر کدام به دلیلی. شاید دلیل ام‌القرای جهان اسلام در ادامه و راستای همان بند یک این یادداشت بوده باشد (جلب رضایت یک عضو دائمی شورای امنیت سازمان ملل برای آینده سیاسی نظام) و دلیل خادمین حرمین شریفین هم شاید گله‌گذاری از آمریکای ِ بایدن باشد و این که گاوشیرده آن‌‌طوری هم نیست، و لذا ای چین! سلام گرم مرا حتما پذیرا باش! (البته کنترل چین (از مهم‌ترین و چه بسا مهم‌ترین ِ اهداف آمریکا)، چه بسا به اعتبار و به وسیله قرابت ریاض و پکن، در دسترس‌تر باشد).

مسئله نظام "کارآمدی" نیست (کارآمدی در تامین رفاه، امید و آرامش مردم)، مسئله او "بقا"ست. این گزاره باید فونداسیون تحلیل‌ها باشد!

 

سوم) بعد از چهارماه برگشتم توییتر. دیدم اکانت دی‌اکتیو کرده قبلی‌ام، به فنا و یغما رفته! چهار ماه نرفتم و حالا ایلان ماسک کل سابقه را پاکیده و آن اکانت هم افتاده دست کسی دیگر! آن نزدیک به ده هزار دنبال‌کننده و اشتباه نکنم 35 هزار توییت،  دود شده و رفته هوا! حالا کو تا آن همه را دوباره دور سر خودم جمع کنم! ... بی‌توییتری انگار، بی‌کسی بود در دنیای مجازی! ... دل ما با اینستا که صاف نشد، دل‌بستن به "محفل" تلگرام همه نه نشانه دوراندیشی است!

 

چهارم) نشسته‌ام و یادداشت‌های وبلاگم را از ابتدا می‌خوانم، گاهی با کامنت‌ها. حالم گاهی به شدت دگرگون می‌شود. نیست کسی که بگویم چرا! ... یک دوستی روحیه داده، تشویق کرده که کتاب‌شان کنم. 2000 پست وبلاگی‌ام را خواندم از ابتدا تا انتهای 89، با سخت‌گیری و لحاظ کردن انواع سانسور و خودسانسوری 10 هزار کلمه انتخاب کردم (بی‌سانسور شاید می‌شد  دویست‌هزار کلمه). از جمله همه آنچه درشان اسم میرحسین و امثال آن بود را کنار گذاشتم؛ و چه حقارتی است! ... بعد دانستم برای کتاب صد صفحه‌ای باید دست‌کم 35هزار کلمه نوشته داشته باشی. از پریروز شروع کرده‌ام به مرور نوشته‌های سال 90. در مجموع یادداشت‌ها خیلی کیفی‌تر شده‌اند، کمتر احساساتی‌اند (با "احساسی" یکی نگیرید!). برخی پست‌ها را می‌برم توی "شین"، همان‌ها که هنوز خواندنی یا دیدنی‌اند.

 

پنجم) جبران سه سال دید و بازدید عیدی نرفتن‌ام را کرده‌ام؛ همه خاله و عمه‌ها را رفته و دیده‌ام؛ خیلی خوشحال می‌شدند. عمو ندارم، دایی مسعود هم که خارجه است، دکتر دایی‌جان مریض‌احوال است و دور و با جعفر دایی‌جان هم هیچ‌گاه راحت نبوده‌ام. یک دایی و یک خاله‌جان هم خانه نبودند؛ بعدتر باید بروم.

 

ششم)  امسال سال سومی است که روزه نمی‌گیرم، به خاطر توصیه پزشک بابت دیابت. هر چند از دوسال قبل‌ترش کلا از اثر روزه روی روان و معنویت‌ام ناامید شده بودم. فقط آزار گرسنگی بود، بی‌حاصلی!

 

هفتم) گاهی دلم می‌خواهد گم شوم؛ چند روزی می‌توانم ننویسم ولی دوباره برمی‌گردم ... این حس‌های متناقض بسیار مستاصل‌ام می‌کند، آزارم می‌دهد. کله‌ام خرد می‌شود زیر ضربات سوال‌هایی که علیه خودم از خودم می‌پرسم ... اگر روزی دیدید یک ماه گذشت و اثری از من نیست، بدانید یا یک خاکریز دیگر این استیصال را رد کرده‌ام، مومن‌تر شده‌ام به خودم، یا این‌که اتفاقی خارج از کنترل خودم برایم رخ داده.