⚫️ کتابی برای فهمیدن

📚 هولوکاست؛ پیگرد و کشتار یهودیان

▪️ تاریخ آلمان در قرن بیستم

▪️ نوشته الکساندر براکل | ترجمه مهدی تدینی

▪️ نشر ثالث | 254 صفحه | 25 هزار تومان

کتاب «هولوکاست؛ پیگرد و کشتار یهودیان» بی‌تردید یک کتاب مفید برای علاقمندان تاریخ و دانستن بیشتر از یکی از صفحات خونین آن، یعنی  کشتار نظام‌مند یهودیان (از مرد و زن و کوک و پیر) توسط نازی‌ها (ناسیونال‌سوسیالیست‌های آلمان به رهبری هیتلر) است.

نویسنده به ریشه‌های تاریخی دشمنی با یهودیت و یهودیان توسط مسیحیان پرداخته و گاه جزییاتی بسیار تکان‌دهنده از دامنه خشونت نازی‌ها علیه یهودیان در جریان جنگ دوم جهانی، به جرم آن‌چه بودند و نه آن‌چه کرده بودند، به دست می‌دهد.

یهودیان به واقعه نابودی و کشتار هم‌مسلکان خود «شوآه» می‌گویند؛ در عبری به معنی «فاجعه». نویسنده یادآوری می‌کند که «هولوکاست» تعبیر مناسبی نیست و حتی نامحترمانه است؛ هولوکاست یک واژه یونانی است؛ نوعی قربانی کردن در آتش به نشانه‌ی ادای احترام ویژه به پیشگاه خداوند (حیوان قربانی به طور کامل در آتش سوزانده می‌شود) با این حال «هولوکاست» چنان از دهه 70 میلادی همه‌گیر شده که اینجا دیگر نمی‌توان در به کارگیری آن تردید کرد.

در کتاب می‌خوانیم که مسیح و حواریون او، یهودی بودند اما از زمانی که تعلق به یهودیت، دیگر به عنوان شرط ادای غسل تعمید تلقی نشد، میان یهودیت و مسیحیت جدایی افتاد. به گمان بسیاری از مسیحیان، خودداری یهودیان از ایمان‌آوردن به مسیح تنها به سبب کوردلی‌شان قابل درک بود و سرانجام همین یهودیان، از سر بی‌بصیرتی باعث مرگ مسیح شدند.

این کتاب به آزار یهودیان در دوره جنگ‌های صلیبی اشاره می‌کند و حتی یادآوری می‌کند که وقتی در میانه قرن 14 میلادی، یک‌سوم جمعیت امپراتوری مقدس روم به دلیل طاعون از بین رفتند، این یهودیان بودند که به آلوده کردن چاه‌های آب متهم و به خاطر همین  اتهام، بسیاری از آنها کشته شدند. نویسنده همچنین به دلایل اقتصادی تقابل مسیحیان و یهودیان نیز اشاره دارد؛ جایی که مسیحیان از گرفتن بهره منع بودند و یهودیان نه و همین باعث شده بود یهودیان، وام‌دهنده‌های بزرگ و متمولی شوند  هر چند به مرورِ، مسیحیان بیشتری آن منع شرعی را نادیده گرفتند. در این کتاب از احیا و ابطال مکرر حقوق مدنی یهودیان در کشورهای مختلف اروپایی می‌خوانیم و از بهبود و وخیم‌شدن جایگاه شهروندی یهودیان در دوره‌های مختلف، از حبس و حصرشان در گتوها تا «علمی‌سازی یهودی‌ستیزی».

فاجعه اما از بعد از جنگ جهانی اول و از آلمان شروع می‌شود؛ آلمانی‌های شکست‌خورده دنبال مقصرند و یهودیان را متهم می‌کنند که از قِبل جنگ ثروت اندوخته‌اند و از خدمت در جبهه طفره رفته‌اند؛ اتهامی نادرست که در فضای بعد از جنگ، از گسترده شدن تضادهای اجتماعی جان می‌گیرد و گروه‌های یهودی‌ستیز بر آن دامن می‌زنند. یهودیان حتی متهم می‌شوند که کمونیسم را ابداع  کرده‌اند!

نازی‌ها از 1932 قدرت را قبضه و بلافاصله آزار و سپس کشتار یهودیان را، تا 15 سال بعد، آغاز می‌کنند؛ از منع مردم از خرید از فروشگاه‌‌های یهودیان، تا محروم‌کردن پیاپی آنان از حقوق شهروندی (از اشتغال تا تحصیل)، تا مهاجرت اجباری و جمع‌کردن‌شان در گتوهای محصور و تا مصادره گسترده اموال. پس از حمله به لهستان، یهودی‌های کشور اشغال شده نیز زندانی و شکنجه می‌شوند و این‌همه در بی‌اعتنایی یا بی‌خبری کشورهای دیگر. کشتار وسیع اما از بعد از حمله به شوروی آغاز می‌شود. ساخت ارودگاه‌های مرگ، جمع‌آوری یهودیان، گرسنگی و تشنگی دادن و یا تیرباران و به‌دار آویختن و کشتن‌شان در اتاق‌های گاز و پول ساختن از جنازه و استخوان‌هایشان حتی! ... توصیفات و شمار قربانیان واقعا دهشتناک و دل‌خراش است.

اسرای جنگی شوروی، بعد از یهودیان دومین گروه بزرگ قربانیان نازی‌ها هستند: در اکتبر 1941 (آبان 1320) 10هزار اسیر جنگی در آشوویتس بودند، 4 ماه بعد 2 هزار نفر باقی بودند و یک سال بعد فقط: 186 نفر! از فرط شرایط مهلک اردوگاه.

دولت وقت رومانی در یهودی‌کشی بیشترین و دولت فنلاند کم‌ترین همکاری را با نازی‌ها داشتند؛ موسولینی همکاری قابل توجهی نداشت و فقط در مقطعی به صورت محدود علیه یهودیان به نفع ایدولوژی نازی‌ها اقدام کرد. همیاری دلسوزانه مردم ایتالیا با هم‌وطنان یهودی‌شان باعث شد، 80 درصد یهودیان ایتالیا از مرگ نجات پیدا کنند.

این کتاب همچنین به بررسی رفتار مردم (وقت) آلمان در مواجهه با این جنایات نیز پرداخته است.

خواندن این کتاب، مفید و چه بسا ضروری‌است؛ فهمیدن اینکه چطور با خارج کردن گروهی از انسان‌ها از شأن انسانی‌شان، می‌توان به راحتی، و با بی‌رحمی تمام، کمر به نابودی‌شان بست؛ راهی  که همچنان رهرو دارد و جان‌های بسیاری را به راحتی بر باد فنا می‌دهد.

پ.ن:عکس روی جلد، یک عکس واقعی است که لباس دخترکی در آن، ظاهرا با استناد به صحنه‌ای تکان‌دهنده از فیلم فهرست شیندلر، سرخ شده است.

ابلاس به معنای ناامید کردن

در شماره فروردین – اردیبهشت 92 مجله «اندیشه پویا» (شماره 7)، مقاله‌ای با عنوان «بهار و امید» به قلم محمّدنوید بازرگان (استاد ادبیات دانشگاه و فرزند مرحوم مهدی بازگان) چاپ شده که خواندن آن را به همگان توصیه می‌کنم. میان تیترهای این مقاله عبارتند از: «رخنه ناامیدی، تدارک میزبانی اهریمن است – پیکر افسرده جامعه»، «وقتی آدمی مسافر درون است – انتظار در آغوش امید» و «امید و انتظار هر دو به ایمان تکیه دارند – ایمان و شجاعت ِ بودن».

.

در بخشی از این مقاله آمده: «ایمان، حقیقت را متکثر می بیند و اهل رواداری است. ایمان، به تعبیر رومن رولان، می‌داند که زیباترین هماهنگی از به هم پیوستن تفاوت‌ها پدید می‌آید». جای دیگر آمده: «نوشته‌اند که کلمه «ابلیس» در زبان عرب از ریشه بلس است و ابلاس به معنای ناامید کردن. برخی اتیمولوژی آن را به کلمه «دیابلوس» یونانی رسانده‌اند که باز هم به معنی ناامید است. در فرهنگ و سنت ما، ناامیدی تا مرز مفهوم کفر مذمّت شده است.» و این که «ویکتور فرانکل در تجربیات خود از بازداشتگاه آشویتس می نویسد: "تنها کسانی در اردوگاه کار اجباری دوام می آوردند که در بیرون از زندان، کاری داشتند که باید به اتمام می رسید"؛ یعنی امیدی که آنان را به زندگی گره‌بند کرده بود. امید، رشته  اتصال به زندگی است.»

.

دخترک زندانی شماره 26947

دخترک اهل لهستان بود. 14 – 13 ساله و واقعا ترسیده بود. نمی‌دانست اصلا چرا آنجاست و آلمانی هم نمی‌فهمید. گیج بود و به همین خاطر یکی از زنان زندانبان چوبی برداشت و با آن زد توی صورتش. دختری به این زیبایی و این قدر معصوم. گریه کرد اما نمی‌توانست کاری بکند. قبل از آنکه عکس‌اش را بگیرم خودش اشکهایش را و خون لب بریده‌اش را پاک کرد. راستش را بگویم وقتی دختر کتک خورد، انگار مرا می‌زدند اما نمی‌توانستم مداخله کنم. این خیلی خیلی سخت بود. هیچ وقت نمی‌توانستی چیزی بگویی. دختر زیاد دوام نیاورد. مارس 1943 مرد. یک ماه بعد از مرگ مادرش.

.

اینها را ویلهلم براسه در شرح عکس بالا گفته. ویلهلم براسه عکاس آشویتس بود که دوم آبان گذشته، از دنیا رفت. خودش زندانی آشویتس بوده اما چون عکاسی می‌دانسته و زبان آلمانی، شده بود عکاس آشویتس.

«اندیشه پویا» در شماره اخیرش (شماره 4 – آبان و آذر 91)، چهار خاطره از او آورده به مناسبت فوت‌اش و 5 عکس با شرح. خاطرات تکان دهنده است. شرح عکس‌ها، فوق‌العاده غم‌انگیز ...

.

این خاطره‌ها و این عکس‌ها، این زندگی‌های فنا شده، خون‌های ریخته شده، این دردها در هزار توی تاریخ، از ابتدا تا به همین الان، و تا همیشه ... ای انسان! ای انسان! همه کار توست.

.

برای دخترک زندانی شماره 26947 آشویتس، حالا جز سراندن قطره‌ای اشک روی گونه، کاری از دست هیچ کس بر‌نمی‌آید ... لب زخمی‌اش را می‌بینید؟ پیراهنی را که تنش کرده‌اند را؟

.

.